آشنایی با منطقه ی ارسباران

تقویم:حساب ازمنه –تقسیم اوقات به دوره هاو مقیاس های معین .دفتر چه یاورقه کاغذ که در آن حساب روز ها و ماهها را چاپ می کنند .گاهنامه(فرهنگ فارسی عمید)

تقویم اوستایی    تقویمی است که در ایران پیش از اسلام متداول بوده که در آن سال 365 شبانه روز ومرکب از 12 ماه سی روز 5 شبانه روز  اضافی در آخر سال است چون در کبیسه کردن سال ومبدا ثابت نداشت وهر فرمانروا مبدا جدیدی اتخاذ می کرد بعد از یزد گرد سوم در زمان ملک شاه سلجوقی نسبت به اصلاح آن اقدام شد.

تقویم جلالی-تقویمی است خورشیدی که در زمان جلال الدوله ملکشاه  سلجوقی به سال 467 هجری قمری تاسیس گردید بعد استیلای عرب بر ایران  ترتیبی که در اواخر عهد ساسانیان منظما برای اجرای سال کببیسه معمول بود منسوخ گردیدوتقویم هجری قمری جای آن را گرفت  در سال 467ه-ق ملکشاه تصمیم به اصلاح تقویم گرفت وگروهی از منجمین را به سرو سامان دادن به تقویم خورشیدی ایران باستان مامور نمود از جمله ابوالعباس لو کری عمر خیام میمون ابن نجیب واسطی وابوالمظفر اسفرازی را می توان نام برد .

مطابق تقویم جلالی روز اول سال روزی است که خورشید بین ظهر روز قبل وظهر همان روز وارد برج حمل (برابران بهاری)می گردد به همین مناسبت همیشه با سال شمسی مطابقت دارد و می توان آن را دقیق ترین تقویم جهان به شمار آورد که نام ماههای آن همان نامهای قدیم ایران در تقویم اوستایی است .

تقویم رسمی ایران هجری شمسی و بر پایه تقویم جلالی است که به موجب قانون مورخ11فروردین 1304 هجری شمسی بر قرار گردیده است بر طبق این قانون اول سال نخستین روز بهار و مبدا آن هجرت حضرت محمد از مکه به مدینه است اسامی ماههای این تقویم عبارتند از فروردین-اردیبهشت –خرداد –تیر- امرداد –شهریور –مهر- آبان-. آذر –دی –بهمن – اسفند .شش ماه اول سال هر کدام 31 روز 5 ماه سال  هر یک 30  شبانه روز و اسفند در سال های عادی 29 روز و در سال های کبیسه 30 شبانه روز است این تقویم مبتنی بر حساب نجومی است و روز اول سال یا نوروز است که خورشید بین ظهر روز وقبل وظهر آن روز از نقطه ی برابران بهاری می گذرد. معنی ومخرج ماههای سال

1-فروردین=واژه پهلوی به معنی فروهران پاک  نام نخستین ماه سال خورشیدی در تقویم رسمی ایران "نام نوزدهم از هر ماه خورشیدی که به آن فروردین روز می گویند .واژه فروردین جزو نام ماهها وروزهای سال در تقویم اوستایی معمول بعد از اسلام عینا به همین شکل ضبط شده وبعد ها در تقویم جلالی و بالاخره در سال 1304 خورشیدی در تقویم ایران رسمیت یافته است .

2-اردی بهشت= از واژه پهلوی به معنی بهترین راستی و نام یکی از امشاسپندان ونماینده پاکی وتقدس و قانون ایزدی نام دومین ماه سال خورشیدی در تقویم ایران .

3-خرداد =اقتباس شده از واژه اوستایی هورتات ویا واژه پهلوی خردات به مفهوم کمال رسایی ودرستی ونام سومین ماه در تقویم رسمی ایران.

4-تیر=مقتبس ازواژه پهلوی تشتر به مفهوم فرشته ی نگهبان باران ونام چهارمین ماهدر تقویم رسمی ایران .

5-امردادمقتبس از واژه اوستایی امرتات به مفهوم جاودانگی و بی مرگی  است غالب مردم واژه امرداد را به غلط مرداد که به معنی مرگ ونیستی است ادا می کنند حال آنکه صورت رسمی وقانونی آن همان امرداد است.

6-شهریور=مقتبس از واژه پهلوی شتریور به مفهوم کشور بر گزیده و فرشته نگهبان فلزات و نام ششمین ماه در تقویم رسمی ایران .

7-مهر=مقتبس از واژه سانسکریت میترا و واژه پهلوی میتر به مفهوم دوستی ومحبت ونام هفتمین ماه در تقویم رسمی ایران.

8-آبان=مقتبس از واژه پهلوی آپان به مفهوم آب ها و فرشته نگهبان آب و نام هشتمین ماه در تقویم رسمی ایران.

9-آذر=مقتبس از واژه پهلوی  آتور به مفهوم آتش و فرشته نگهبان آتش و نام نهمین ماه در تقویم رسمی ایران.

10-دی=مقتبس از واژه اوستایی دثوش به مفهوم آفریننده ودادار نام دهمین ماه .

11-بهمن =مقتبس از واژه ی پهلو ی وهومن به مفهوم نیک اندیش و نماینده  منش نیک اهورا مزدا و نام یازدهمین ماه در تقویم رسمی ایران.

12-اسفند=مقتبس از واژه ی پهلوی اسپندارمت به مفهوم برد باری و فرو تنی مقدس این واژه به صورت  اسپندار مذ در تقویم اوستائی موجود بوده وبعد ها به صورت اسفندارمذ در تقویم جلالی راه یافته واز سال 1304 خورشیدی به صورت اسفندوبه دوازدهمین ماه در تقویم ایران رسمیت یافته است

.

ترکان ابیغوری برای هر سال نام حیوانی را نهاده بودند که ایرانی ها نیز بتدریج از انها استفاده  کردند این اسامی عبارتند از : موش- گاو-پلنگ- خرگوش- نهنگ –مار- اسب-  گوسفند- میمون- مرغ- سگ- خوک. برای راحتی در حفظ کردن به شعر زیر دقت کنید :

 

       موش وبقروپلنگ وخرگوش شمار                        زین چارچو بگذری نهنگ آیدومار

       آنگاه به اسب و گوسفند است حساب                      همدونه ومرغ و سگ و خوک آخرکار.

منظور از همدونه میمون است.

(فروردین- حمل- بره)         ( اردیبهشت-ثور-گاو)       (خرداد- جوزا-دوپیکر)      (تیر- سرطان-خرچنگ)

(امرداد-اسد- شیر )              (شهریور- سنبله-خوشه)    (مهر-میزان- ترازو )        (ابان- عقرب –کژدم)

(اذر- قوس – کمان)             (دی- جدی –بزغاله)        (بهمن-دلو- سطل)            (اسفند-حوت- ماهی)

ماههای هخامنشی یا لقب فروردین –چمن    لقب اردی بهشت –گل آور     لقب خرداد –جان پرور    لقب تیر- گرما خیز

لقب امرداد- آتش بین     لقب شهریور –جهان بخش     لقب مهر-دژم خوی      لقب آبان –باران خیز

لقب-آذر- اندوهگین       لقب دی- ماده           لقب بهمن-برف آور        لقب اسفند- مشکین فام

اسامی ترکی سال :     

سیچان ئیل (موش)-اینه ک ئیل (گاو) باریس ئیل (پلنگ) دوشان ئیل  (خرگوش) لوی ئیل  (نهنگ) ئیلان ئیل(مار) آت ئیل  (اسب) قویون ئیل  (گوسفند) پیچی ئیل  (میمون) تویوخ ئیل  (مرغ) ایت ئیل (سگ)  دونقوز ئیل(خوک)

اسامی ماههای سال در ترکی

آغلار گولر (فروردین)  گولن آی (اردیبهشت)  قیزاران آی (خرداد)  قورا پیشیرن آی(تیر )  قویروق دوغان آی (امرداد) زومار آیی (شهریور) خزل آیی (مهر) قیرووآیی (آبان) اذر (آذر) چیلله (دی) دوندوران آی (بهمن) بایرام آیی (اسفند) .

اسامی ترکی روز ها

یئلی گونی (شنبه)  سوت گونی (یک شنبه) دوز گونی (دوشنبه) آرا گونی (سه شنبه) اوت  گونی (چهار شنبه)     

سوگونی (پنج شنبه) آینی گون (جمعه)                                                         

+ نوشته شده در  شنبه شانزدهم بهمن 1389ساعت 21:19  توسط اسماعیل قهرمانی  |